چطور با سالمند آلزایمری رفتار کنیم؟

گفتگو با فردی که دچار بیماری آلزایمر در سامندان شده است زمانی موثرتر می شود که شیوه بیان ساده و آرام باشد. در نحوه صحبت با سالمند آلزایمری لحن ملایم و شمرده کمک می کند پیام بهتر درک شود، زیرا مغز انسان در این وضعیت پردازش اطلاعات را کندتر انجام می دهد. 
استفاده از جمله های کوتاه و روشن در ارتباط کلامی با بیمار آلزایمر اهمیت زیادی دارد. برای نمونه به جای توضیح طولانی درباره برنامه روزانه، می توان گفت: اکنون زمان ناهار است. در زمان صحبت کردن با فرد آلزایمری نگاه کردن به چشم های او و قرار گرفتن در فاصله نزدیک باعث می شود توجه بیشتری ایجاد شود. 
باید چند لحظه صبر کرد تا فرد دارای اختلال شناختی فرصت پاسخ دادن داشته باشد. اگر او احساسی مانند نگرانی یا دلتنگی بیان کرد، بهتر است آن احساس پذیرفته شود؛ این شیوه در ارتباط موثر با سالمند آلزایمری آرامش بیشتری ایجاد می کند.

یکی از موقعیت های رایج در برخورد با فرد مبتلا به آلزایمر این است که یک پرسش را بارها تکرار می کند. دلیل این موضوع به اختلال حافظه و آسیب در بخش هایی از مغز انسان مربوط است؛ پاسخ را می شنود اما چند دقیقه بعد آن را به خاطر نمی آورد. 
به همین دلیل در برخورد با تکرار سوال در فرد آلزایمری مهم ترین نکته حفظ آرامش است. نشان دادن کلافگی یا تندی می تواند اضطراب فرد سالخورده را بیشتر کند. در جواب دادن به سوال تکراری سالمند آلزایمری بهتر است پاسخ کوتاه، ساده و همیشه یکسان باشد. برای نمونه اگر چند بار درباره زمان ناهار سوال می شود، می توان با آرامش همان پاسخ قبلی را تکرار کرد. 
در مدیریت فراموشی سالمند گاهی تغییر آرام موضوع گفتگو نیز کمک کننده است. استفاده از یادداشت روی یخچال، ساعت بزرگ یا عکس های یادآور نیز می تواند به کاهش تکرار پرسش ها کمک کند.

شناسایی نشانه های اولیه پرخاشگری یا بی قراری، مانند بالا رفتن صدا یا راه رفتن مداوم، نخستین گام است تا پیش از تشدید وضعیت، اقدام مناسب انجام شود. در بسیاری از موارد، علت عصبانیت به نیازهای ساده ای چون درد جسمی، گرسنگی، خستگی، ترس یا بی خوابی سالمندان مربوط می شود که بررسی این عوامل در نگهداری از سالمندان در منزل اهمیت بالایی دارد. 
در زمان عصبانیت، حفظ آرامش خود مراقب و عدم مقابله به مثل، نقشی تعیین کننده در مدیریت رفتار بیمار دارد، زیرا بالا بردن صدا یا بحث کردن معمولا وضعیت را بدتر می کند. تکنیک های آرام سازی ساده مانند پخش موسیقی ملایم، ماساژ آرام دست ها یا قدم زدن در محیط امن و حتی دیدن عکس های قدیمی، می تواند به آرام کردن سالمند آلزایمری کمک کند. در زمان خشم بیمار، بهتر است از بحث یا استدلال با او اجتناب شود.

بعضی اوقات فرد مبتلا به آلزایمر چیزهایی می بیند یا می شنود که برای دیگران واقعی نیست. این وضعیت بخشی از تغییرات رفتاری در آلزایمر و اختلال در عملکرد مغز انسان و حافظه است. در چنین موقعیتی، مهم ترین اصل در برخورد با توهم سالمند آلزایمری آرام ماندن و پرهیز از بحث است. اگر فرد سالخورده می گوید کسی در اتاق حضور دارد، اصرار بر اشتباه بودن حرف او معمولا باعث اضطراب یا پرخاشگری می شود. 
در مسیر مدیریت گیجی سالمند آلزایمری می توان به آرامی توجه او را به موضوعی دیگر جلب کرد یا با تغییر محیط، ذهن او را از آن فکر دور کرد. روش هایی شبیه واقعیت درمانی آلزایمر نیز کمک می کند تا بدون ایجاد شرمندگی، فرد به آرامی با محیط واقعی هماهنگ شود. ایجاد فضایی آرام، نور مناسب و برنامه روزانه منظم در مراقبت از سالمند مبتلا به زوال عقل باعث کاهش سردرگمی و احساس امنیت بیشتر می شود.

- ایجاد یک برنامه روزانه منظم و قابل پیش بینی: ثبات در برنامه روزانه یکی از اصول مهم در مراقبت رفتاری از سالمند آلزایمری در خانه است. زمانی که ساعت خواب، غذا خوردن و استراحت تقریبا مشخص باشد، مغز انسان راحت تر با محیط سازگار می شود. داشتن روال روزانه سالمند آلزایمری باعث کاهش سردرگمی و اضطراب در فرد دارای اختلال شناختی می شود.
- ایمن سازی خانه: در نگهداری از بیمار آلزایمر در خانه باید محیط تا حد ممکن امن باشد. برداشتن فرش های لغزنده، استفاده از نور کافی در راهروها و نصب دستگیره در حمام از اقدامات ساده اما مهم برای ایجاد محیط امن برای بیمار آلزایمر است.
- تشویق به فعالیت های آرام و لذت بخش: گاهی فعالیت های ساده می تواند حال روحی فرد سالخورده را بهتر کند و از بروز افسردگی سالمندان پیشگیری نماید. در واقع، برنامه‌ ریزی برای انواع تفریحات سالمندان، مثل گوش دادن به موسیقی مورد علاقه یا تماشای عکس‌ های قدیمی خانوادگی در کنار ارائه آموزش‌ های هنری ساده که ذهن را به شکلی خلاقانه درگیر می‌ کند، نقش بسیار مؤثری در بهبود سلامت روان این عزیزان و ایجاد حس سرزندگی در آن‌ ها دارد.
- اهمیت حضور اعضای خانواده و تعامل اجتماعی: حضور نزدیکان نقش مهمی در ارتباط موثر با سالمند آلزایمری دارد و باعث پیشگیری از انزوای اجتماعی سالمندان می شود. گفتگوهای کوتاه، لبخند و همراهی در کارهای ساده احساس امنیت و تعلق را در فرد مبتلا به زوال عقل تقویت می کند.

- مدیریت زمان های پرخطر: در بسیاری از افراد مبتلا به آلزایمر بی قراری در ساعات غروب بیشتر می شود. در این زمان بهتر است محیط خانه آرام باشد، نور مناسب وجود داشته باشد و فعالیت های ساده برای آرام سازی فرد در نظر گرفته شود.
- مشاوره های روانپزشکی و روانشناسی در منزل برای سالمندان: گاهی اوقات چالش‌ های رفتاری یا تغییرات خلقی سالمند مبتلا به آلزایمر به قدری پیچیده می‌ شود که اعضای خانواده به تنهایی قادر به مدیریت آن نیستند. در چنین شرایطی، بهره‌ گیری از مشاوره های روانپزشکی و روانشناسی در منزل برای سالمندان می‌ تواند راهگشا باشد. متخصصین با ارزیابی دقیق شرایط بیمار در محیط خانه، به شما کمک می‌ کنند تا علت رفتارهای خاص (مانند پرخاشگری یا بی‌‌ قراری) را بهتر درک کنید و راهکارهای درمانی یا مدیریت رفتاری اصولی را برای کاهش تنش و ارتقای کیفیت زندگی عزیزتان به کار بگیرید.

در بسیاری از خانه ها، انجام کارهای ساده روزانه برای فرد مبتلا به آلزایمر به کمک دیگران نیاز پیدا می کند. در چنین شرایطی اصل مهم در مراقبت از سالمند مبتلا به آلزایمر حفظ احترام و آرامش است. هنگام کمک به سالمند مبتلا به آلزایمر در حمام بهتر است فضا از قبل آماده شود؛ دمای آب مناسب باشد، کف حمام ایمن باشد و حوله در دسترس قرار گیرد تا اضطراب کاهش یابد.
در زمان لباس پوشاندن به فرد آلزایمری ارائه انتخاب های محدود مفید است. برای نمونه می توان دو لباس ساده پیشنهاد داد تا فرد دارای اختلال شناختی احساس استقلال داشته باشد. این روش در مدیریت رفتار بیمار آلزایمری نیز موثر است.
هنگام غذا دادن به بیمار آلزایمر بهتر است غذا نرم، ساده و در ظرف کوچک سرو شود. در مسیر مراقبت خانگی از بیمار آلزایمر صبوری اهمیت زیادی دارد و بهتر است فرد تا حد امکان بخشی از کار های شخصی خود را انجام دهد تا اعتماد به نفس وی حفظ شود.

حضور در جمع می تواند برای فرد دارای اختلال حافظه هم خوشایند باشد و هم کمی گیج کننده. در چنین موقعیتی، برخورد با سالمند فراموشکار نیاز به برنامه ریزی ساده دارد. پیش از رفتن به مهمانی بهتر است به آرامی درباره مقصد توضیح داده شود تا ذهن او آمادگی پیدا کند. در موضوع حضور بیمار آلزایمر در مهمانی انتخاب زمان مناسب اهمیت زیادی دارد؛ جمع های کوتاه و خلوت معمولا تجربه بهتری ایجاد می کنند. 
در تعامل اجتماعی سالمند آلزایمری بهتر است یکی از اعضای خانواده یا یک پرستار سالمند آلزایمری کنار او بماند تا در صورت بروز سردرگمی کمک کند. اگر لازم بود می توان به شکل محترمانه و غیر مستقیم برای میزبان توضیح کوتاهی درباره زوال عقل در سالمندان داد. فراهم کردن یک اتاق آرام برای چند دقیقه استراحت می تواند باعث آرامش بیشتر فرد دارای اختلال شناختی شود و تجربه حضور او در جمع را دلپذیرتر کند.

گاهی در روند مراقبت از سالمندان مبتلا به آلزایمر پیش می آید که فرد سالخورده در برابر انجام یک کار مقاومت نشان می دهد. این مقاومت سالمند اغلب به دلیل ترس، خستگی یا درک نکردن موقعیت ایجاد می شود. 
در چنین شرایطی فشار آوردن یا تهدید معمولا نتیجه معکوس دارد و عدم همکاری بیمار آلزایمر بیشتر می شود. بهتر است کار مورد نظر برای مدتی کوتاه به تعویق بیفتد یا گزینه ساده تری پیشنهاد شود. استفاده از تشویق های کوچک مانند تعریف کردن یا پیشنهاد یک فعالیت دلخواه می تواند موثر باشد. در برخی موقعیت ها تکنیک «بله، اما» نیز کمک کننده است؛ یعنی ابتدا خواسته فرد پذیرفته شود و سپس راه حل آرامی برای ادامه کار ارائه گردد. با این حال، اگر چالش‌ های رفتاری و مراقبتی به مرحله‌ ای برسد که سلامت روان یا جسمی فرد به خطر بیفتد، ممکن است نیاز سالمند به خانه سالمندان به عنوان یک گزینه تخصصی و حمایتی برای ارتقای کیفیت زندگی او مطرح شود.

گاهی اوقات در مسیر مراقبت از عزیزان مبتلا به آلزایمر، بیشترین فشار روی دوش کسی است که هر روز مسئولیت نگهداری از آن‌ ها را بر عهده دارد. به همین دلیل، توجه به سلامت خود مراقب، یک ضرورت انکارناپذیر است. اگر کسی که از بیمار فراموشکار مراقبت می‌ کند خواب کافی، تغذیه مناسب و زمان استراحت منظم نداشته باشد، خیلی زود دچار خستگی مفرط می‌ شود. در واقع، اولویت دادن به سلامت خود، تنها راه برای پیشگیری از فرسودگی مراقبین و تداوم باکیفیت این مسیرِ دشوار است.

بهتر است مسئولیت نگهداری از بیمار آلزایمر در خانه فقط بر دوش یک نفر نباشد. تقسیم این مسئولیت بین اعضای خانواده، کمک گرفتن از دوستان قابل اعتماد یا استفاده از خدمات تخصصی مراقبت‌ های پرستاری و بالینی در منزل برای سالمندان می‌ تواند فشار روانی و جسمی مراقب اصلی را تا حد زیادی کاهش دهد و کیفیت مراقبت از بیمار را بالاتر ببرد.
گفت و گو با روانشناس سالمندان یا حضور در گروه های حمایتی نیز به حفظ سلامت روان خانواده بیمار آلزایمر کمک می کند. حتی یک پیاده روی کوتاه، مطالعه یا دیدار با دوستان می تواند انرژی تازه ای برای ادامه این مسیر فراهم کند. 

- بحث کردن و تلاش برای اثبات منطقی اشتباهات سالمند: در بسیاری از مواقع تلاش برای اثبات اشتباه بودن حرف های فرد مبتلا به آلزایمر نتیجه ای ندارد. این کار یکی از مهم ترین اشتباهات مراقبت از سالمند آلزایمری است.
- سرزنش کردن، انتقاد یا تحقیر بیمار: گاهی برخی اطرافیان به دلیل خستگی یا نگرانی از کلمات تند استفاده می کنند. چنین رفتار اشتباه با سالمند می تواند احساس شرم و اضطراب را در فرد دچار زوال عقل افزایش دهد.
- نادیده گرفتن احساسات یا ترس های او: حتی اگر گفته های فرد دقیق نباشد، احساسات او واقعی است. در مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر توجه به نگرانی ها و ترس های او اهمیت زیادی دارد.
- استفاده از لحن دستوری یا خشمگین: صحبت کردن با لحن تند یکی از کارهایی که نباید با بیمار آلزایمر کرد محسوب می شود. لحن آرام باعث ایجاد امنیت و همکاری بیشتر می شود.
- عجله کردن در انجام کارها و ایجاد استرس: فرد دارای اختلال شناختی برای انجام کارها به زمان بیشتری نیاز دارد. عجله کردن می تواند سردرگمی و فشار روانی ایجاد کند.
- نادیده گرفتن نیازهای اولیه: گاهی علت بی قراری بسیار ساده است. توجه به نیازهایی مانند تغذیه سالمندی، مدت زمان خواب سالمندان، نوشیدن آب و مایعات، مراقبت از سوند ادراری سالمندان در مراقبت خانگی از بیمار آلزایمر اهمیت اساسی دارد.

- تأکید مجدد بر صبر، احترام و همدلی: در پایه ای ترین اصل رفتار با سالمند آلزایمری سه عنصر مهم وجود دارد: صبر، احترام و همدلی. فرد مبتلا به اختلال حافظه ممکن است یک موضوع ساده را چند بار تکرار کند. 
- اهمیت حفظ کرامت انسانی سالمند: یکی از مهم ترین نکات کلیدی مراقبت آلزایمر حفظ عزت و کرامت فرد سالخورده است. حتی اگر توانایی های ذهنی کاهش یافته باشد، او همچنان یک انسان با احساس و شخصیت مستقل است. در مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر احترام در گفتار و رفتار اهمیت زیادی دارد.

- یادآوری اینکه هدف بهبود کامل نیست: در خلاصه رفتار با بیمار آلزایمر باید پذیرفت که هدف اصلی درمان کامل نیست. هدف واقعی، افزایش آرامش، کاهش اضطراب و بهتر شدن کیفیت زندگی فرد مبتلا به زوال عقل و خانواده او است.
- تشویق به یادگیری مداوم و تطبیق با شرایط بیمار: شرایط این بیماری در طول زمان تغییر می کند. مطالعه منابع آموزشی، شرکت در جلسات روانشناسی و روانپزشکی سالمندان یا مراجعه به کلینیک مغز و اعصاب، آلزایمر و دمانس سالمندی، به خانواده کمک می‌ کند تا با دریافت مشاوره‌ های تخصصی، روش‌ های مراقبت از عزیزشان را به شکل علمی‌ تر و آگاهانه‌ تری مدیریت کنند.