چگونه از بیمار سکته مغزی در منزل نگهداری کنیم؟
برای مراقبت از بیمار سکته مغزی در منزل باید شدت آسیب، هوشیاری، توان حرکتی و میزان وابستگی فرد بررسی شود.
بر این اساس، مراقب باید در کار های شخصی، تغذیه، مصرف دارو های تجویز شده و بهداشت کمک کند و پیگیر توانبخشی بعد از سکته مغزی و وضعیت روحی فرد باشد.
در بیمارانی که برای مصرف دارو، رعایت بهداشت، جابجایی یا پیگیری وضعیت جسمی به کمک مستمر نیاز دارند، استفاده از خدمات پرستاری در منزل می تواند بخشی از نیازهای مراقبتی را پوشش دهد. میزان کمک باید ضمن حفظ استقلال فرد، با شرایط او و توصیه های تیم درمان هماهنگ باشد.
◂پرستار سالمند در منزل؛ مراقبت پرستاری و بالینی
اقدامات ضروری قبل از انتقال بیمار سکته مغزی به خانه
پیش از ترخیص، خانواده باید شرایط خانه و برنامه مراقبت از بیمار سکته مغزی را آماده کند. اقدامات ضروری عبارتند از:
- دریافت دستورالعمل ترخیص: برنامه داروها، محدودیت های حرکتی، زمان ویزیت و توانبخشی را دریافت کنید.
- بررسی وضعیت بلع: نوع غذای مجاز و نیاز به کمک هنگام غذا خوردن را مشخص کنید.
- آموزش مراقب: روش ایمن جابجایی، غذا دادن و استفاده از تجهیزات را از تیم درمان بیاموزید.
- ایمن سازی خانه: فرش های لغزنده و موانع را بردارید و روشنایی و دستگیره های ضروری را تامین کنید. شناسایی علت های زمین خوردن سالمندان نیز به کاهش خطر سقوط بیمارانی که پس از سکته دچار اختلال تعادل یا ضعف حرکتی شده اند، کمک می کند.
- تهیه تجهیزات: تخت، واکر، ویلچر یا صندلی حمام را متناسب با نیاز بیمار آماده کنید.
- تقسیم مسئولیت ها: مراقب اصلی و افراد کمک کننده را مشخص کنید.
برنامه روزانه مراقبت از بیمار سکته مغزی
داشتن برنامه روزانه مراقبت از بیمار سکته مغزی به خانواده کمک می کند تا تغذیه، بهداشت، مصرف دارو ها، استراحت و توانبخشی بیمار را منظم تر مدیریت کند.
جدول زیر نمونه ای از فعالیت های مراقبتی در طول روز است.
|
زمان
|
فعالیت های مراقبتی
|
|
صبح
|
بررسی وضعیت عمومی، بهداشت شخصی، صرف صبحانه و مصرف دارو های تجویز شده در صورت لزوم
|
|
ظهر
|
صرف ناهار، استراحت، کمک به جابجایی و بررسی وضعیت پوست بیمار کم تحرک
|
|
عصر
|
انجام تمرین های تجویز شده، مصرف میان وعده و فعالیت متناسب با توان بیمار
|
|
شب
|
صرف شام، بهداشت شخصی، آماده شدن برای خواب و تنظیم وضعیت مناسب بدن
|
نکته: زمان مصرف دارو ها، تمرین های توانبخشی و تغییر وضعیت بدن باید طبق برنامه تیم درمان تنظیم شود. این جدول برای همه بیماران یکسان نیست.
◂خدمات بالینی و توانبخشی
تغذیه بیمار سکته مغزی چگونه باید باشد؟
غذاهای مناسب برای بیمار سکته مغزی
سبزیجات، میوه ها، غلات کامل، حبوبات، ماهی و گوشت کم چرب از گزینه های مناسب هستند. دریافت پروتئین کافی و محدود کردن نمک و چربی نیز باید با نظر متخصص تغذیه انجام شود.
تامین پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن در دوران بهبودی اهمیت زیادی دارد. انتخاب مواد غذایی باید با توجه به وضعیت بلع، بیماری های زمینه ای و نیازهای تغذیه ای فرد انجام شود. رعایت اصول تغذیه مناسب سالمندان نیز می تواند به تامین نیازهای بدن و حفظ سلامت عمومی کمک کند.
غذاهای نامناسب بعد از سکته مغزی
مصرف زیاد غذاهای شور، سرخ شده، فرآوری شده و حاوی چربی ناسالم توصیه نمی شود. محدودیت های دیگر به شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.
نحوه غذا دادن به بیمار دارای اختلال بلع
سرفه هنگام غذا خوردن و دشواری بلع از نشانه های اختلال بلع هستند. اگر وضعیت بلع بیمار ارزیابی نشده یا مشکل جدیدی ایجاد شده است، تا دریافت ارزیابی تخصصی، از دادن غذا، مایعات و داروی خوراکی خودداری کنید.
پس از ارزیابی، وضعیت نشستن و قوام غذا باید مطابق دستور تیم درمان باشد. در صورت خفگی و ناتوانی در تنفس، فورا با اورژانس تماس بگیرید.
اگر بیمار سکته مغزی غذا نخورد چه کنیم؟
بی اشتهایی ممکن است ناشی از مشکلات بلع، افسردگی یا عوارض دارو ها باشد. کاهش مداوم دریافت غذا یا مایعات نیاز به بررسی پزشکی دارد.
مراقبت تغذیه ای از بیمار دارای لوله تغذیه
تغذیه از طریق لوله باید طبق برنامه و آموزش تیم درمان انجام شود. رعایت بهداشت تجهیزات، وضعیت مناسب بدن و اطمینان از قابل استفاده بودن لوله ضروری است.
در صورت استفراغ، سرفه هنگام تغذیه یا احتمال جابجایی لوله، تغذیه را متوقف کنید و از کادر درمان راهنمایی بگیرید. از دستکاری یا جاگذاری خودسرانه لوله خودداری کنید.
نحوه خواباندن و جابه جایی بیمار سکته مغزی
بهترین وضعیت خوابیدن بیمار سکته مغزی
وضعیت خوابیدن باید متناسب با توان حرکتی، وضعیت شانه و شرایط جسمی بیمار انتخاب شود. هنگام خوابیدن به پشت یا پهلو، سر و تنه را در راستای مناسب قرار دهید و از دست و پای ضعیف با بالش حمایت کنید.
از فشار یا کشش روی شانه آسیب دیده جلوگیری کنید. وضعیت مناسب هر بیمار باید توسط درمانگر آموزش داده شود.
نحوه جا به جایی بیمار از تخت به صندلی
صندلی را نزدیک تخت قرار دهید، ترمز را قفل کنید و موانع را بردارید. پیش از انتقال، تعادل و توان تحمل وزن بیمار را بررسی کنید.
جابجایی باید با روش آموزش داده شده توسط درمانگر انجام شود. هرگز بیمار را از دست آسیب دیده نکشید. اگر توان ایستادن ندارد، از فرد آموزش دیده و تجهیزات انتقال مناسب کمک بگیرید.
نحوه نشاندن و بلند کردن بیمار
پس از بررسی هوشیاری و آمادگی فرد، هنگام نشاندن از تنه حمایت کنید. کمر باید به پشتی صندلی تکیه کند و پاها روی زمین یا جاپایی باشند. پیش از بلند کردن، تعادل و تحمل وزن را بررسی کنید و دست آسیب دیده را نکشید.
مراقبت از دست و پای فلج شده هنگام جا به جایی
هنگام جا به جایی بیمار سکته مغزی فلج شده، از بازو، ساعد و پای ضعیف حمایت کنید تا آویزان نمانند یا زیر بدن گیر نکنند. از کشیدن اندام ها، خم کردن اجباری مفاصل و کشیدن پا روی زمین خودداری کنید و در صورت درد یا مقاومت غیرعادی، حرکت را متوقف کنید.
مراقبت های بهداشتی بیمار سکته مغزی
نحوه حمام کردن بیمار سکته مغزی
برای شست و شو و بهداشت سالمند ابتدا وسایل حمام و لباس را آماده کنید و دمای آب را بررسی کنید. برای پیشگیری از سر خوردن، از کفپوش ضد لغزش و صندلی حمام استفاده کنید. ضمن حفظ حریم خصوصی، فقط در کارهایی که فرد قادر به انجام آن ها نیست، کمک کنید.
نحوه لباس پوشاندن به بیمار سکته مغزی
لباس های گشاد با دکمه یا چسب آسان انتخاب کنید. هنگام پوشاندن، از دست یا پای ضعیف شروع کنید و برای درآوردن، ابتدا سمت سالم را آزاد کنید. از کشیدن اندام آسیب دیده خودداری کنید.
در بیمارانی که برای استحمام، لباس پوشیدن، تعویض پوشک و رعایت بهداشت شخصی به کمک نیاز دارند، انجام صحیح مراقبت های روزانه اهمیت زیادی دارد. در صورت وابستگی شدید بیمار، خدمات بهداشتی و مراقبتی در منزل می تواند به تامین این نیازها کمک کند.
تعویض پوشک بیمار سکته مغزی
ابتدا دست ها را بشویید و وسایل را آماده کنید. سپس با تغییر وضعیت ایمن، پوشک آلوده را بردارید، پوست را از جلو به عقب تمیز و کاملا خشک کنید. پوشک تمیز را جایگزین کنید و تعویض را به تاخیر نیندازید.
مراقبت از بیمار دارای بی اختیاری ادرار و مدفوع
بیمارانی که به بی اختیاری مدفوع و ادرار مبتلا هستند برای رفتن به سرویس بهداشتی باید برنامه منظم داشته باشند و تغییرات دفع را ثبت کنید. حریم خصوصی فرد را حفظ کنید و در صورت درد، سوزش، خون در ادرار یا تغییر ناگهانی دفع، به پزشک مراجعه کنید.
◂برای کنترل ادرار سالمندان چه باید کرد؟
بهداشت دهان و دندان بیمار
دندان ها و لثه ها را روزانه با مسواک نرم تمیز کنید و دندان مصنوعی را جداگانه بشویید. هنگام تمیز کردن دهان فرد وابسته، وضعیت بدن را ایمن نگه دارید تا مایعات وارد راه تنفسی نشوند.
پیشگیری از عوارض بی حرکتی بعد از سکته مغزی
پیشگیری از زخم بستر
برای جلوگیری از زخم بستر، وضعیت بدن را طبق برنامه تعیین شده تغییر دهید و فشار را از روی پاشنه، باسن و سایر نقاط حساس بردارید. پوست را روزانه بررسی کنید؛ قرمزی ماندگار یا تغییر رنگ پوست می تواند نشانه اولیه آسیب باشد.
◂زخم بستر در سالمندان و نکاتی برای پیشگیری و درمان
پیشگیری از لخته خون در بیمار کم تحرک
بی حرکتی طولانی خطر لخته شدن خون را افزایش می دهد. رعایت برنامه حرکتی و دارو های تجویز شده اهمیت دارد. تورم، درد یا گرمی یک پا نیازمند بررسی فوری است و تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه به اقدام اورژانسی نیاز دارد.
پیشگیری از عفونت ریه
اختلال بلع و کم تحرکی ممکن است خطر عفونت ریه را افزایش دهند. رعایت بهداشت دهان، پیگیری مشکلات بلع و توجه به تب، سرفه یا تنگی نفس ضروری است.
پیشگیری از یبوست در بیمار سکته مغزی
کاهش فعالیت و برخی داروها می توانند باعث یبوست سالمندان شوند. دریافت فیبر و مایعات متناسب با شرایط پزشکی کمک کننده است. یبوست مداوم یا درد شدید شکم نیاز به بررسی پزشک دارد.
◂یبوست سالمندان
پیشگیری از خشکی و محدودیت حرکت مفاصل
برای جلوگیری از خشکی مفاصل، اندام ها را در وضعیت مناسب قرار دهید و برنامه حرکتی تجویز شده را دنبال کنید. از کشیدن یا خم کردن اجباری دست و پا خودداری کنید.
فیزیوتراپی و توانبخشی بیمار سکته مغزی در منزل
شروع فیزیوتراپی به وضعیت پزشکی و پایداری شرایط فرد بستگی دارد. تیم درمان پس از ارزیابی، زمان آغاز، شدت و مدت جلسات را مشخص می کند تا فعالیت ها ایمن باشند.
تمرین های حرکتی دست و پای بیمار
برای بهبود قدرت عضلات، هماهنگی و دامنه حرکت مفاصل، تمرین های متناسب با توان فرد تجویز می شوند. این حرکات باید زیر نظر متخصص انتخاب شوند؛ زیرا شرایط و محدودیت های افراد متفاوت است.
تمرین راه رفتن و حفظ تعادل
بازآموزی راه رفتن با کمک فیزیوتراپیست انجام می شود. متخصص با بررسی تعادل و توان حرکتی، تمرین های تعادلی و استفاده از وسایلی مانند واکر یا عصا را در صورت نیاز آموزش می دهد.
گفتاردرمانی بعد از سکته مغزی
برخی افراد در تلفظ کلمات مشکل دارند و برخی در درک زبان یا بیان خواسته ها دچار اختلال می شوند. گفتاردرمانی با توجه به نوع مشکل به بهبود صحبت کردن و برقراری ارتباط کمک می کند.
کاردرمانی برای بازگشت به فعالیت های روزانه
کاردرمانی در منزل به فرد کمک می کند تا توانایی غذا خوردن، لباس پوشیدن، استفاده از وسایل و انجام کار های شخصی را تا حد امکان بازیابی کند و استقلال بیشتری داشته باشد.
مشکلات روحی و رفتاری بیمار بعد از سکته مغزی
افسردگی و اضطراب بعد از سکته مغزی
بی علاقگی، غمگینی، نگرانی مداوم و کناره گیری از دیگران می توانند نشانه اضطراب یا افسردگی سالمندان باشند.
تداوم این مشکلات می تواند بر کیفیت زندگی و همکاری بیمار در روند بهبودی تاثیر بگذارد. در چنین شرایطی، دریافت مشاوره روانشناسی و حمایت روانی سالمندان می تواند به مدیریت اضطراب، افسردگی و سازگاری بهتر با محدودیت های پس از سکته کمک کند.
◂افسردگی سالمندان و نکاتی برای پیشگیری و درمان
عصبانیت و تغییر رفتار بیمار سکته مغزی
گاهی آسیب مغزی، خستگی یا ناتوانی در بیان خواسته ها باعث تحریک پذیری می شود. در چنین شرایطی، خانواده باید آرام صحبت کند، از بحث بپرهیزد و در صورت تکرار یا شدت رفتار ها از متخصص کمک بگیرد.
مشکلات حافظه و تمرکز بعد از سکته مغزی
برای کاهش سردرگمی، از برنامه ثابت، یادداشت های یادآوری و دستورهای کوتاه استفاده کنید. انجام مرحله ای کارها نیز به تمرکز کمک می کند. مشکلات پایدار حافظه و شناخت باید توسط متخصص ارزیابی شوند.
چگونه با بیمار دارای اختلال تکلم ارتباط برقرار کنیم؟
هنگام صحبت، از جمله های کوتاه استفاده کنید و برای پاسخ دادن فرصت کافی بدهید. اشاره، تصویر و پرسش های ساده نیز مفید هستند. از حدس زدن مداوم خواسته های فرد خودداری کنید.
داروها و پیشگیری از سکته مغزی مجدد
برای پیشگیری از سکته مغزی مجدد، مصرف منظم داروها، کنترل بیماری های زمینه ای و شناخت علائم هشدار ضروری است. خانواده باید موارد زیر را رعایت کند:
- مصرف منظم داروها: داروها را مطابق نسخه پزشک مصرف کنید، زمان مصرف را ثبت کنید و از قطع یا تغییر خودسرانه آن ها بپرهیزید.
- بررسی تداخل دارویی: پیش از مصرف داروی جدید یا مکمل، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- کنترل فشار خون، قند و چربی خون: فشار خون و در صورت نیاز قند خون را طبق برنامه پزشک اندازه گیری و ثبت کنید. آزمایش چربی خون نیز باید در زمان های تعیین شده انجام شود.
◂فشار خون نرمال در سالمندان
- شناخت علائم سکته مجدد: افتادگی ناگهانی صورت، ضعف یا بی حسی جدید دست و پا، اختلال گفتار، کاهش ناگهانی بینایی، اختلال شدید تعادل و سردرد شدید و ناگهانی از علائم هشدار هستند. شناخت علائم هشدار دهنده سکته مغزی در سالمندان به خانواده کمک می کند این نشانه ها را سریع تر تشخیص دهد و برای دریافت کمک فوری اقدام کند.
- تماس فوری با اورژانس: با مشاهده علائم سکته، حتی اگر برطرف شوند، فورا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. کاهش ناگهانی هوشیاری، تنگی نفس شدید و درد قفسه سینه نیز نیازمند اقدام اورژانسی هستند.
- ثبت زمان شروع علائم: زمان شروع نشانه های سکته یا آخرین زمان طبیعی بودن وضعیت بیمار را یادداشت کنید و منتظر بهبود خودبه خودی نمانید.
مدت زمان بهبودی بیمار سکته مغزی چقدر است؟
مدت زمان بهبودی بیمار سکته مغزی در افراد مختلف متفاوت است و به شدت و محل آسیب مغزی، سن، بیماری های زمینه ای، وضعیت جسمی اولیه و میزان توانبخشی بستگی دارد.
بیشترین پیشرفت معمولا در ماه های نخست رخ می دهد، اما روند بهبودی ممکن است ماه ها یا حتی سال ها ادامه داشته باشد.
بسیاری از بیماران به تدریج بخشی از توانایی های حرکتی و گفتاری خود را بازیابی می کنند.
با این حال، بازگشت توانایی راه رفتن و صحبت کردن به نوع و شدت آسیب بستگی دارد و در برخی افراد محدودیت هایی باقی می ماند.
فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی متناسب با شرایط بیمار می توانند به بهبود عملکرد و افزایش استقلال او کمک کنند.
با این وجود، سرعت پیشرفت در هر فرد متفاوت است و بدون ارزیابی تخصصی نمی توان زمان یا میزان بهبودی را به طور قطعی پیش بینی کرد.
مراقبت از بیمار سکته مغزی خفیف چه تفاوتی دارد؟
در سکته مغزی خفیف، بیمار ممکن است بسیاری از کارهای روزانه را مستقل انجام دهد، اما همچنان با خستگی، اختلال تعادل، مشکلات حافظه، بلع یا ضعف حرکات ظریف روبرو باشد.
مراقبت باید بر اساس توانایی واقعی بیمار تنظیم شود، نه صرفا خفیف بودن سکته. خانواده باید ضمن حفظ استقلال فرد، مشکلات پنهان را پیگیری کند و در صورت اختلال در فعالیت های روزانه، از متخصص کمک بگیرد.
چگونه از فرسودگی مراقب بیمار سکته مغزی جلوگیری کنیم؟
مراقبت طولانی از بیمار سکته مغزی ممکن است باعث خستگی جسمی، کم خوابی و فشار روانی خانواده شود.
برای پیشگیری از فرسودگی مراقب، مسئولیت ها را میان اعضای خانواده تقسیم کنید، زمان استراحت مشخص داشته باشید و از کمک دیگران استفاده کنید.
خستگی مداوم، تحریک پذیری، اختلال خواب و احساس ناتوانی در ادامه مراقبت می توانند نشانه فشار بیش از حد باشند. در این شرایط، دریافت حمایت تخصصی یا کمک مراقب آموزش دیده ضروری است.
چه زمانی بیمار سکته مغزی به مراقبت تخصصی نیاز دارد؟
بیمار سکته مغزی زمانی به مراقبت تخصصی در منزل نیاز دارد که توان انجام کارهای روزانه را نداشته باشد، برای جابجایی و تغذیه به کمک وابسته باشد یا با مشکلاتی مانند اختلال بلع، بی اختیاری و محدودیت شدید حرکتی روبرو شود. در این شرایط، پرستار می تواند مراقبت های تجویز شده را انجام دهد و وضعیت بیمار را پیگیری کند.
در بیمارانی که به دلیل محدودیت حرکتی یا وابستگی شدید به دیگران به رسیدگی مستمر نیاز دارند، استفاده از خدمات مراقبتی ویژه سالمندان می تواند به تامین نیازهای روزانه و پیگیری وضعیت جسمی آن ها کمک کند.
◂خدمات مراقبتی ویژه سالمندان
اگر بیمار به دلیل فلج شدید، وابستگی کامل، مشکلات پزشکی پیچیده یا نیاز به نظارت شبانه روزی به مراقبت مداوم احتیاج داشته باشد و خانواده نتواند شرایط ایمن را فراهم کند، نگهداری در مرکز مراقبتی مجهز و متناسب با نیاز بیمار می تواند مناسب تر باشد.
پیش از انتخاب مرکز، بررسی سوابق پزشکی، میزان وابستگی بیمار و نیازهای پرستاری و توانبخشی او اهمیت دارد. آگاهی از شرایط پذیرش در خانه سالمندان به خانواده کمک می کند امکانات مرکز را با وضعیت بیمار مقایسه کند.
هزینه نگهداری از بیمار سکته مغزی به میزان وابستگی، نوع خدمات، مدت مراقبت و تجهیزات مورد نیاز بستگی دارد. در مراکز مراقبتی، نوع اتاق و مدت اقامت نیز بر هزینه تاثیر می گذارد.
هزینه اقامت در مراکز نگهداری با توجه به میزان مراقبت مورد نیاز، نوع اتاق و خدمات ارائه شده متفاوت است. برای آگاهی از عوامل موثر بر تعرفه نگهداری سالمندان در مرکز می توانید تعرفه خدمات و امکانات را بررسی کنید.
