نگهداری بیماران آلزایمری و دمانس؛ راهنمای مراقبت روزانه و اصولی

مراقبت از بیماران آلزایمری در مراحل مختلف بیماری

مراقبت در مراحل اولیه و حفظ استقلال بیمار

در مراحل اولیه، فرد هنوز می تواند بسیاری از کارهای شخصی خود را انجام دهد. استفاده از یادداشت، تقویم و یادآور به او کمک می کند کارهای مهم را فراموش نکند. همچنین بهتر است در فعالیت های آشنا و تصمیم گیری های روزانه مشارکت داشته باشد و تنها زمانی کمک دریافت کند که به آن نیاز دارد.

مراقبت در مراحل میانی و افزایش نیاز به کمک

با پیشرفت بیماری، انجام کارهایی مانند لباس پوشیدن، حمام کردن و غذا خوردن برای فرد سخت تر می شود. به همین دلیل، نظارت و کمک بیشتر در کارهای روزانه ضروری است. با این حال، بهتر است مراقب فقط در کارهایی به او کمک کند که به تنهایی قادر به انجام آن ها نیست تا بتواند همچنان از توانایی های باقی مانده خود استفاده کند.

مراقبت در مراحل پیشرفته و وابستگی کامل بیمار

در مراحل پیشرفته آلزایمر، فرد ممکن است برای بیشتر کارهای روزانه به دیگران وابسته شود. در این شرایط، مراقبت از پوست، جابجایی ایمن و کمک به تغذیه اهمیت دارد.

همچنین باید به علائم اختلال بلع مانند سرفه هنگام غذا خوردن توجه کرد. برای پیشگیری از زخم بستر در سالمندان و عوارض بی حرکتی، تغییر وضعیت بدن باید متناسب با شرایط بیمار و راهنمایی تیم درمان انجام شود.

◂آلزایمر در سالمندان: علائم، مراحل، پیشگیری و درمان

چگونه برای بیمار آلزایمری برنامه مراقبت روزانه تنظیم کنیم؟

برای تنظیم برنامه روزانه بیمار آلزایمری بهتر است ساعت مشخصی برای بیدار شدن، غذا خوردن، بهداشت فردی، فعالیت و خواب در نظر بگیرید. تکرار این کار ها در زمان های آشنا به کاهش سردرگمی کمک می کند و انجام فعالیت های روزمره را برای فرد آسان تر می سازد.

جدول زیر نمونه ای از برنامه مراقبت روزانه از بیمار آلزایمری است که می توانید بر اساس شرایط او تغییر دهید.

در مراقبت از بیمار آلزایمری در منزل، رعایت ساعت فعالیت ها اهمیت دارد، اما برنامه نباید سختگیرانه باشد. اگر فرد خسته است یا تمایلی به انجام کاری ندارد، زمان آن را تغییر دهید. همچنین بهتر است عادت های گذشته، ساعت خواب همیشگی و توانایی های فعلی او را در نظر بگیرید تا برنامه برایش آشنا، قابل انجام و آرامش بخش باشد.

نحوه کمک به بیمار آلزایمری در انجام کارهای شخصی

گاهی فرد مبتلا به آلزایمر کارهای ساده ای مانند لباس پوشیدن، حمام کردن یا مسواک زدن را فراموش می کند یا نمی داند چگونه آن ها را انجام دهد.

در این شرایط، کمک به انجام کارهای شخصی بیمار آلزایمری باید متناسب با توانایی او باشد.

بهتر است هر کار را به چند مرحله ساده تقسیم کنید و به فرد فرصت دهید تا جایی که می تواند، خودش آن را انجام دهد. این روش به حفظ استقلال و اعتماد به نفس او کمک می کند.

استحمام و رعایت بهداشت فردی بدون ایجاد ترس و مقاومت

پیش از حمام کردن بیمار آلزایمری، وسایل شستشو را آماده و دمای آب را بررسی کنید. رعایت اصول شست و شو و بهداشت سالمند در کنار توضیح آرام مراحل حمام و حفظ حریم خصوصی، به انجام ایمن تر مراقبت کمک می کند.

◂شستشو و بهداشت سالمند؛ آموزش شستن مدفوع، حمام در بستر و مراقبت از پوست

اگر بیمار از حمام کردن امتناع کرد، از اجبار خودداری کنید، علت ناراحتی را بررسی کنید و زمان دیگری را امتحان کنید. بهتر است حمام کردن با عادت های قبلی بیمار هماهنگ باشد.

کمک به لباس پوشیدن و آراستگی شخصی

انتخاب از میان لباس های زیاد ممکن است فرد را سردرگم کند. برای آسان تر شدن لباس پوشیدن بیمار آلزایمری، لباس های راحت و مناسب را انتخاب کنید و به ترتیب پوشیدن در اختیارش بگذارید. سپس فرصت کافی بدهید تا کار هایی مانند پوشیدن پیراهن یا شانه کردن مو ها را خودش انجام دهد و تنها در صورت نیاز به او کمک کنید.

کمک به استفاده از سرویس بهداشتی و مدیریت بی اختیاری

برای کمک به دفع منظم، رفتن به سرویس بهداشتی را در ساعت های مشخص یادآوری کنید. همچنین مسیر دستشویی را روشن و بدون مانع نگه دارید و لباس هایی انتخاب کنید که به راحتی باز شوند. در صورت بروز بی اختیاری ادرار، آشنایی با روش های کنترل ادرار در سالمندان می تواند به تنظیم برنامه دفع و حفظ بهداشت بیمار کمک کند.
اگر فرد دچار بی اختیاری مدفوع در سالمندان شد، پوست او را به آرامی تمیز و خشک کنید و برای جلوگیری از التهاب، پوشک یا لباس آلوده را به موقع تعویض کنید. در صورت تداوم یا تغییر ناگهانی وضعیت دفع، بررسی پزشکی اهمیت دارد.

◂بی اختیاری مدفوع در سالمندان؛ علت، درمان وروش های کنترل

مراقبت از دهان و دندان بیماران آلزایمری

اگر فرد مسواک زدن را فراموش کرده است، مسواک را در اختیارش بگذارید و مراحل انجام آن را یکی یکی نشان دهید. چنانچه به تنهایی قادر به انجام این کار نیست، با آرامش کمکش کنید. همچنین دندان مصنوعی باید به طور منظم تمیز و از نظر مناسب بودن بررسی شود. در صورت مشاهده درد هنگام غذا خوردن، خونریزی لثه یا خودداری از مسواک زدن، برای بررسی علت به دندانپزشک مراجعه کنید.

اصول تغذیه و مصرف دارو در بیماران آلزایمری و دمانس

مشکلات حافظه و کاهش تمرکز ممکن است باعث شوند فرد زمان غذا خوردن یا مصرف دارو های خود را فراموش کند. به همین دلیل، تنظیم وعده های غذایی و نظارت بر مصرف دارو ها از نکات مهم مراقبت روزانه است.

چگونه به بیماری که غذا خوردن را فراموش می کند کمک کنیم؟

برای تغذیه بیمار آلزایمری، وعده های غذایی را در ساعت های مشخص و محیطی آرام آماده کنید. رعایت اصول تغذیه مناسب سالمندان و انتخاب غذا متناسب با توانایی بلع و شرایط پزشکی بیمار اهمیت دارد. اگر فرد غذا خوردن را فراموش می کند یا اشتهای کمی دارد، با یادآوری آرام و وعده های کوچک تر به او کمک کنید.

◂تغذیه مناسب برای سالمندی

همچنین به مصرف مایعات توجه داشته باشید. در صورت سرفه مکرر، خفگی یا دشواری هنگام بلع، غذا دادن را متوقف کنید و برای بررسی مشکل از پزشک کمک بگیرید.

جلوگیری از فراموشی یا مصرف اشتباه داروها

بیمار آلزایمری ممکن است مصرف داروی خود را فراموش کند یا یک دارو را دوباره بخورد. بهتر است مسئولیت مدیریت داروها بر عهده یک مراقب مشخص باشد و نام، مقدار و زمان مصرف هر دارو ثبت شود.

اگر یک نوبت فراموش شد، بدون بررسی دستور پزشک یا داروساز، مقدار نوبت بعدی را افزایش ندهید. تغییر یا قطع دارو نیز باید با نظر پزشک انجام شود.

نحوه صحبت کردن و برقراری ارتباط با بیمار آلزایمری

برای ارتباط موثر با بیمار آلزایمری، روبروی او بنشینید، تماس چشمی مناسب برقرار کنید و با لحنی آرام و جملات کوتاه صحبت کنید. بهتر است هر بار یک موضوع را مطرح کنید و فرصت کافی برای پاسخ دادن در اختیارش بگذارید.

اگر نام افراد را فراموش کرد، بدون سرزنش آن ها را دوباره معرفی کنید. همچنین هنگام تکرار سوالات، با صبر و آرامش پاسخ دهید و از بحث کردن خودداری کنید.

 در صورتی که درک دستورها برایش دشوار است، هر کار را به مراحل ساده تقسیم کنید و با اشاره یا نشان دادن عملی، به او کمک کنید تا منظور شما را بهتر متوجه شود.

چگونه رفتارهای دشوار بیماران آلزایمری را مدیریت کنیم؟

گاهی فرد مبتلا به آلزایمر نمی تواند ترس، درد یا نیاز های خود را به راحتی بیان کند و این مشکلات به شکل بی قراری، پرخاشگری یا اضطراب ظاهر می شوند. به همین دلیل، بررسی علت ناراحتی و شناخت نیازهای فرد به خانواده کمک می کند تا با تغییرات رفتاری او بهتر برخورد کنند.

برخورد با پرخاشگری، بی قراری و اضطراب بیمار

در صورت تکرار پرخاشگری، اضطراب شدید یا تغییرات رفتاری آزاردهنده، بررسی علت جسمی و روانی اهمیت دارد. دریافت مشاوره روانشناسی و روانپزشکی در منزل می تواند به خانواده در شناخت عوامل موثر بر رفتار بیمار و انتخاب شیوه برخورد مناسب کمک کند.

◂مشاوره های روانپزشکی و روانشناسی در منزل

برخورد با توهم، بدبینی و باورهای نادرست بیمار

اگر فرد مبتلا به آلزایمر چیزی می بیند یا باور دارد که واقعی نیست، به جای بحث کردن، احساسش را درک کنید و با لحنی آرام به او احساس امنیت بدهید، سپس توجهش را به فعالیتی آرامش بخش جلب کنید. اگر توهم تازه ایجاد شده یا شدت یافته است، برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید.

مدیریت اختلال خواب و بی قراری عصرگاهی

برای کاهش بی قراری عصرگاهی و مشکلات خواب، ساعت خواب بیمار را منظم نگه دارید و در طول روز فرصت فعالیت و دریافت نور طبیعی فراهم کنید. آشنایی با علت های بی خوابی سالمندان نیز به خانواده کمک می کند مشکلات خواب بیمار را بهتر پیگیری کند.

◂برای بی خوابی سالمندان چه باید کرد؟

هنگام غروب، محیط را آرام و دارای روشنایی مناسب نگه دارید. اگر بیمار شب ها بیدار می شود یا سرگردان راه می رود، مسیر دستشویی را روشن و بدون مانع کنید و مراقبت شبانه متناسب با خطرات احتمالی در نظر بگیرید.

ایمن سازی منزل برای نگهداری از بیماران آلزایمری

ایجاد محیطی امن در خانه، یکی از مهم ترین نکات نگهداری از بیمار آلزایمری در منزل است. با شناسایی خطرات احتمالی و ایمن کردن بخش های مختلف خانه متناسب با شرایط فرد، می توان خطر زمین خوردن، گم شدن و سایر حوادث خانگی را کاهش داد.

جلوگیری از خروج ناخواسته و گم شدن بیمار

اگر فرد سابقه خروج ناگهانی از خانه دارد، باید متناسب با میزان خطر تحت نظارت باشد. همراه داشتن دستبند شناسایی حاوی اطلاعات تماس خانواده و استفاده از وسایل موقعیت یاب می تواند کمک کننده باشد. همچنین خانواده باید عکس جدید و برنامه مشخصی برای جستجو و اطلاع به پلیس در صورت گم شدن داشته باشد.

پیشگیری از زمین خوردن و حوادث خانگی

روشنایی کافی، جمع کردن فرش های لغزنده و برداشتن موانع مسیر، خطر زمین خوردن سالمندان را کاهش می دهد. همچنین نصب دستگیره در حمام، ایمن کردن راه پله و اجاق گاز و دور نگه داشتن داروها، چاقو و مواد شوینده ضروری است. اقدامات ایمنی نباید مسیر خروج اضطراری از خانه را مسدود کنند.

فعالیت های مناسب برای حفظ توانایی های بیمار آلزایمری

انجام کارهای ساده و آشنا به افراد مبتلا به آلزایمر فرصت می دهد تا از توانایی های باقی مانده خود استفاده کنند. برای این منظور، گوش دادن به موسیقی مورد علاقه، مرور عکس های خانوادگی و نقاشی یا کاردستی ساده گزینه های مناسبی هستند.

در کنار این سرگرمی ها، پیاده روی ایمن و مشارکت در کارهای آشنا مانند مرتب کردن لباس ها نیز می تواند به حفظ تحرک و احساس مفید بودن کمک کند. البته فعالیت ها باید با علاقه و توانایی فرد هماهنگ باشند و بدون اجبار انجام شوند.

در خانه سالمندان همدل، برنامه هایی مانند نقاشی، فعالیت های هنری، بازی های فکری، موسیقی و سرگرمی های گروهی برای افزایش نشاط و مشارکت سالمندان برگزار می شود.

همچنین کاردرمانی، پیاده روی و تمرینات حرکتی سبک متناسب با توانایی هر فرد ارائه می شود تا سالمندان مبتلا به آلزایمر بتوانند در محیطی آرام و صمیمی، از توانایی های جسمی و ذهنی خود استفاده کنند و از فعالیت های مورد علاقه لذت ببرند.

چه تغییراتی در وضعیت بیمار آلزایمری نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند؟

تغییرات ناگهانی وضعیت جسمی یا ذهنی بیمار آلزایمری را نباید همیشه به پیشرفت بیماری نسبت داد. گیجی جدید، تغییر شدید رفتار، تب یا کاهش دریافت مایعات ممکن است نشانه عفونت، کم آبی یا مشکلات جسمی دیگر باشند و به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارند. برای بررسی تغییرات پایدار حافظه، شناخت و رفتار نیز می توان از خدمات کلینیک مغز و اعصاب، آلزایمر و دمانس سالمندی استفاده کرد.

در صورت کاهش شدید هوشیاری، تنگی نفس شدید یا علائم سکته مغزی مانند افتادگی صورت، ضعف ناگهانی دست یا اختلال گفتار، فورا با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. در صورت آسیب جدی ناشی از زمین خوردن نیز کمک اورژانسی ضروری است.

چگونه از خستگی جسمی و روانی مراقب بیمار آلزایمری جلوگیری کنیم؟

داشتن زمان کافی برای استراحت و رسیدگی به نیازهای شخصی، یکی از مهم ترین راه های پیشگیری از فرسودگی مراقب بیمار آلزایمری است.

برای این منظور، بهتر است مسئولیت ها بین اعضای خانواده تقسیم شود تا مراقب فرصت مناسبی برای خواب، تفریح و حفظ سلامت جسمی و روحی خود داشته باشد.

با این حال، اگر مراقب همچنان احساس خستگی می کند، زود عصبانی می شود یا خواب مناسبی ندارد، ممکن است دچار فرسودگی مراقب شده باشد. در چنین شرایطی، کمک گرفتن از خانواده، پرستار یا مشاور می تواند فشار جسمی و روانی او را کاهش دهد.

چه زمانی نگهداری بیمار آلزایمری در منزل دشوار می شود؟

نگهداری از بیمار آلزایمری در منزل زمانی دشوار می شود که فرد به مراقبت بیشتری نیاز داشته باشد و خانواده نتواند به تنهایی به تمام نیاز های او رسیدگی کند.

برای مثال، اگر فرد مرتب از خانه خارج شود، در معرض خطر زمین خوردن قرار بگیرد یا برای انجام کارهای شخصی به کمک دیگران نیاز داشته باشد، مراقبت از او به توجه بیشتری نیاز دارد.

با افزایش این مشکلات، ممکن است حضور دائمی یک مراقب ضروری شود و خانواده دیگر نتواند به تنهایی ایمنی و نیازهای روزانه او را تامین کند.

در این مرحله، کمک گرفتن از پرستار بیمار آلزایمری در منزل می تواند به ادامه زندگی فرد در محیط آشنای خانه کمک کند. اما زمانی که مراقبت مداوم و امکانات تخصصی بیشتری نیاز باشد، استفاده از خدمات مرکز نگهداری سالمندان نیز گزینه مناسبی است.

خانه سالمندان همدل با ارائه خدمات مراقبتی ویژه سالمندان و خدمات تخصصی مرتبط با آلزایمر و دمانس، امکان بررسی نیازهای مراقبتی افراد دارای وابستگی شدید را فراهم می کند. انتخاب نوع مراقبت باید با توجه به شرایط جسمی، شناختی و میزان نیاز بیمار به نظارت انجام شود..

پیش از انتخاب مرکز، بررسی توانایی های روزانه، وضعیت شناختی و نیاز به مراقبت شبانه روزی اهمیت دارد. آشنایی با شرایط پذیرش خانه سالمندان به خانواده کمک می کند خدمات قابل ارائه را با وضعیت بیمار آلزایمری مقایسه کند.